بهپیشواز ۲۵ نوامبر، روز جهانی رفع خشونت علیه زنان و آغاز کارزار ۱۶ روزهٔ مبارزه با خشونت علیه زنان، خبرگزاری شما با بتول حیدری، فعال حقوق زنان، گفتوگو کرد؛ دربارهٔ ابعاد خشونت علیه زنان، خشونت ساختاری، فقر و ازدواج کودکان، دسترسی به عدالت، مسئولیت جامعهٔ جهانی و خطر عادیشدن تبعیض.
۱. خشونت علیه زنان در افغانستان امروز چه ابعاد و شکلهایی دارد و کدام نوع خشونت کمتر مورد توجه قرار گرفته است؟
امروز در افغانستان هر شکلی از خشونت را که تصور کنید، علیه زنان در جریان است: از خشونت خانگی تا خشونت روانی، لفظی، جنسی و جسمی. آزارگران از سیستمی که امروز بر زنان افغانستان حاکم است سوءاستفاده میکنند و خود را آزاد و صاحب اختیار میدانند که هر نوع ظلم و بدبختی را بر زنان و زیردستان خود روا دارند؛ چرا که میدانند و باور دارند در این حکومت سیاه هیچ پرسش و پیگیریای در برابر خشونت علیه زنان وجود ندارد، زیرا از زن در این جامعه بهعنوان انسانی صاحب حق تصمیمگیری، حق انتخاب و حق رأی، انسانزدایی شده است.
خشونتی که کمتر مورد توجه قرار گرفته، این است که حتا در جامعهای بهشدت زنستیز و مردسالار که از هر فضایی برای خفهکردن صدای زنان استفاده میشود، باز هم زنانی زیر چتر طالبان هستند که در حالی که خودشان قربانی چنین وضعیتیاند، به همجنسان خود آزار میرسانند و از واردکردن هر نوع بلا و وحشت بر سر آنها ابا نمیکنند.
۲. آیا محرومیت زنان از آموزش، کار، آزادی رفتوآمد و حضور اجتماعی را میتوان نوعی خشونت ساختاری علیه زنان دانست؟ چرا؟
بله، قطعاً میتوان دانست؛ چون این محرومیتها هر زمانی که به شکل نظاممند، هدفمند و همیشگی بر زندگی زنان تحمیل شوند — مطابق همین وضعیتی که امروز زنان در افغانستان با آن روبهرو هستند — به نوعی خشونت ساختاری تبدیل میشوند. کمکم و بهتدریج خواهید دید که این نوع خشونت، روان، هویت، استقلال، عزتنفس و احساس ارزشمندی زنان را بهعنوان یک انسان هدف قرار میدهد.
۳. فقر، بیکاری و بحران اقتصادی چه نقشی در افزایش خشونت خانوادگی، ازدواج اجباری و ازدواج کودکان دارد؟
متأسفانه یکی از فاکتورهای مهم در تشدید خشونتهای خانگی، بهخصوص همین مسئلهٔ فقر و بیکاری است. در دوران طالبان، زنان در کنار اینکه از تبعیض ساختاری رنج میبرند، استقلال مادی خودشان را هم از دست دادهاند و به لحاظ اقتصادی کاملاً وابسته به همسر و مردان خانواده شدهاند. جدای از این، خانهنشینکردن زنان — با توجه به شرایط اقتصادی و اینکه در بسیاری از خانوادهها زنان هم در کنار مردان به چرخهٔ اقتصادی کمک میکردند — همهٔ اینها عواملی شده است که به خشونتهای خانگی دامن میزند.
خانوادهها مجبور هستند در بدل بهدستآوردن یک گونی آرد یا سیرکردن شکم سایر اعضای خانواده، حتا زنانی که سرپرست ندارند، فرزندان کوچک خود را به ازدواج دربیاورند یا حتا به فروش برسانند تا خودشان زنده بمانند. این فروش دختران یا پسران، یا ازدواج دخترها، نه بر اساس آمادگی روانی، خواست و انتخاب آنها، بلکه فقط راهی برای کاهش هزینههای خانواده و حتا بقای خانواده محسوب میشود.
البته لازم است تأکید کنم که فقر بهخودیخود خشونت ایجاد نمیکند و هیچگاه نمیتواند توجیهی برای خشونت باشد؛ چون کم نیستند بسیاری از خانوادههای فقیر که با وجود دشواریهای فراوان، روابطی سرشار از احترام و حمایت دارند. ولی مشکل این است که بحران اقتصادی در کنار نابرابری قدرت، باورهای مردسالارانه، وابستگی اقتصادی زنها و نبود حمایت اجتماعی، زمینهٔ آسیبپذیری زنان را افزایش میدهد که خود میتواند به بازتولید خشونت کمک کند.
۴. زنان قربانی خشونت در شرایط کنونی چگونه میتوانند به عدالت و حمایت دسترسی پیدا کنند؟
در افغانستان کنونی هیچ راهی برای این مسئله وجود ندارد و هیچ نهاد و ارگان حمایتی امنی که صدای زنان باشد و زنان را به عدالت برساند، یا حداقل آسیبها و خشونتهایی را که بر آنها جریان دارد مستند کند، وجود ندارد. و زنها هم اگر هم به فرض مثال چنین سازمانهایی به شکل محدود باشند، نمیتوانند به آنها اعتماد کنند.
۵. جامعهٔ جهانی و سازمانهای بینالمللی در برابر خشونت و نقض حقوق زنان افغانستان چه مسئولیتی دارند؟
آنها باید نگذارند صدای زنان افغانستان خاموش شود و از هر ابزاری برای فشارآوردن به طالبان جهت تغییر وضعیت حاکم بر شرایط زنان استفاده کنند.
۶. زنان مدافع حقوق بشر و فعالان زن خود با چه تهدیدها و محدودیتهایی روبهرو هستند؟
این زنان باید در دو جبهه مبارزه کنند: هم برای وضعیت و شرایط خودشان و هم برای وضعیت و شرایط زنان افغانستان، همجنسان خودشان.
ولی یکی از جدیترین تهدیدهایی که زنان فعال با آن مواجه هستند و باید با آن و فشارهای مرتبط با آن بجنگند، تهدیدهای مستقیم و غیرمستقیم است که به جز خودشان، حتا خانوادهها و نزدیکان اینان را با خطر امنیتی مواجه میکند. این تهدیدها میتواند شامل بازداشت، احضار، بازجویی، تهدید به مرگ، خشونت فیزیکی، آزار جنسی، تعقیب و ایجاد محدودیت برای اعضای خانواده باشد.
ما فعالان زن زیادی داریم که خانوادهها خواستهاند سکوت کنند، یا حتا همسران آنها از حمایت آنها دست کشیدهاند و آنها را تحت فشار و تهدید قرار دادهاند. مورد دیگر، تخریب شخصیت و خشونتهای مجازی است که هرازگاهی این زنان فعال حقوق زن را از هر طرف تحت فشار قرار میدهد و به آنها شایعه یا برچسبهای اخلاقی میزند. گاهی این شایعات و تخریبها کاملاً سازمانیافته از سوی عوامل مرتبط با طالبان است.
۷. آیا خطر عادیشدن خشونت و محرومیت زنان در جامعهٔ افغانستان وجود دارد؟ پیامدهای این وضعیت برای نسل آینده چه خواهد بود؟
بله، متأسفانه اگر این وضعیت همچنان ادامه پیدا کند، خشونت و محرومیت بر زنان عادی میشود؛ کماکان شده است. نسلی که در بستر چنین فضایی شخصیت آنها شکل میگیرد و رشد میکند، بهتدریج فکر میکند نبود زنان در صحنه و محرومیت زنان از حقوق اساسی خود بهعنوان بخشی از بدنهٔ این جامعه، یک امر طبیعی است. و آنها هم با هر نوع حضور و فعالیت زنان در جامعه، به شکل قالبی و الگویی که سالها در ذهن آنها شکل گرفته، مخالفت میکنند. بعد در آینده، این چرخههای خشونت و ظلم بر زنان ناشی از این وضعیت، دقیقاً توسط همین نسلی که در این فضا رشد کرده است، ادامه خواهد داشت.
۸. برای جلوگیری از خشونت علیه زنان، چه اقدامات عملی باید در اولویت قرار گیرد؟
من معتقدم برای جلوگیری از خشونت علیه زنان باید از مرحلهٔ همدردی با زنان آسیبدیده عبور کنیم و به مرحلهٔ ایجاد تغییرات واقعی برسیم. این وظیفه در این دوران بر عهدهٔ سازمانها و نهادهایی است که به شکل آنلاین در افغانستان خدمات میرسانند؛ آنها میتوانند درگاههایی ایجاد کنند که هم امن و قابل اعتماد باشد و هم بتواند ضمانت اجرایی و حقوقی داشته باشد، تا زنان بتوانند با ارسال صدای خود و مستندسازی خشونتهای وارده بر خودشان، حداقل از اینکه جایی از آنها حمایت میشود، احساس بهتری داشته باشند.
هرچند نوشتن و بالابردن سطح آگاهی جامعه دربارهٔ خشونت بر زنان مناسب و اقدام درستی است، ولی نباید فراموش کرد که شاید همدردی ارزشمند باشد، اما بهتنهایی امنیت ایجاد نمیکند. آگاهیبخشی ضروری است، ولی بدون قانون، حمایت اقتصادی و دسترسی به خدمات تخصصی که وابسته به نهادها و سازمانهای حامی زنان باشد، کافی نیست. و بعد این صداها و فریادهای زنان باید به شکل اجرایی و عملیاتی برای حل آن، اقدامات مؤثر صورت بگیرد، نه اینکه فقط به نوشتن یک گزارش و ثبت وقایع بسنده شود.
۹. نقش خانواده، رسانهها، نهادهای مدنی و جامعه در تغییر نگرشهای خشونتآمیز چیست؟
خانواده نخستین سنگر دفاعی برای هر زن در مقابل هر نوع خشونت است. زنانی که تکیهگاه آنها خانوادههای قوی باشد که آنان را همچون یک انسان نگاه میکنند و در هر شرایطی در کنار دختران خودشان هستند، به هیچ وجه زیر بار هر نوع خشونتی کمر خم نمیکنند و با امید و توانمندی بیشتری به آینده نگاه میکنند و میتوانند نقش بسیار تأثیرگذاری حتا برای زنان و دختران اطراف خود داشته باشند.
رسانهها هم نقش مهمی در شکلدادن به افکار عمومی و تغییر باورهای اجتماعی دارند. رسانه فقط وسیلهٔ انتقال خبر نیست، بلکه در بسیاری از موارد تعیین میکند جامعه چه چیزی را قبول کند و چه چیزی را قبول نکند. وقتی خشونت علیه زنان با توجیهاتی مثل غیرت، حفظ آبرو یا مسائل خانوادگی بازنمایی بشود، زمینهٔ عادیسازی آن هم توسط رسانه فراهم میشود. در مقابل، رسانهها میتوانند با آگاهیبخشی، معرفی پیامدهای روانی و اجتماعی خشونت، بازتابدادن صدای زنان و به چالش کشیدن کلیشههای جنسیتی، در تغییر نگرش عمومی نقش خوبی داشته باشند.
۱۰. پیام شما به زنان و دختران افغانستان و همچنین جامعهٔ جهانی در روز جهانی محو خشونت علیه زنان چیست؟
همهٔ ما نباید فراموش کنیم که پیشگیری از خشونت علیه زنان، لطفی در حق زنان نیست؛ بلکه مسئولیتی انسانی، اجتماعی و حقوقی برای ساختن جامعهای سالمتر برای افغانستان امروز و فردا است.
نظرات (0)