بهپیشواز ۲۵ نوامبر، روز جهانی رفع خشونت علیه زنان و آغاز کارزار ۱۶ روزهٔ مبارزه با خشونت علیه زنان، خبرگزاری شما با ژولیا پارسی، فعال حقوق زنان افغانستان که خود هزینهٔ این مبارزه را با بازداشت و زندان پرداخته است، گفتوگو کرد؛ دربارهٔ ابعاد خشونت علیه زنان، آپارتاید جنسیتی، فقر و ازدواج کودکان، دسترسی به عدالت، مسئولیت جامعهٔ جهانی و خطر عادیشدن تبعیض.
۱. خشونت علیه زنان در افغانستان امروز چه ابعاد و شکلهایی دارد و کدام نوع خشونت کمتر مورد توجه قرار گرفته است؟
خشونت علیه زنان در افغانستان امروز دیگر محدود به خشونت فیزیکی و خانوادگی نیست. ما با یک نظام گسترده و سازمانیافته از خشونت روبهرو هستیم که تمام ابعاد زندگی زنان را هدف قرار داده است.
زنی که از حق آموزش محروم میشود، زنی که اجازهٔ کار ندارد، زنی که حق انتخاب لباس و رفتوآمد آزادانه را ندارد، زنی که از حضور در جامعه و تصمیمگیری دربارهٔ سرنوشت خود محروم شده است — همه قربانی خشونتاند.
به باور من، یکی از خطرناکترین اشکال خشونت که کمتر مورد توجه قرار گرفته، خشونت روانی و هویتی است. وقتی به یک دختر گفته میشود حق رؤیاپردازی و ساختن آینده را نداری، وقتی یک زن هر روز با ترس و تحقیر زندگی میکند و مجبور میشود هویت انسانی خود را پنهان کند، این فقط محرومیت نیست؛ نابودی تدریجی شخصیت و کرامت انسانی اوست.
امروز در افغانستان خشونت علیه زنان از سطح رفتار فردی فراتر رفته و به سیاست و ابزار حکومتی تبدیل شده است.
۲. آیا محرومیت زنان از آموزش، کار، آزادی رفتوآمد و حضور اجتماعی را میتوان نوعی خشونت ساختاری علیه زنان دانست؟ چرا؟
قطعاً؛ حتا فراتر از آن. این محرومیتها مصداق روشن خشونت ساختاری و تبعیض نظاممند جنسیتی هستند.
وقتی یک حکومت با فرمان و سیاست رسمی نیمی از جمعیت کشور را از آموزش و کار و مشارکت اجتماعی حذف میکند، دیگر نمیتوان این وضعیت را صرفاً یک محدودیت فرهنگی یا موضوع داخلی افغانستان دانست. این یک پروژهٔ سیاسی برای حذف زنان از جامعه است.
طالبان فقط درهای مکاتب و دانشگاهها را به روی دختران نبستهاند؛ آنها تلاش کردهاند درهای آینده را نیز به روی یک نسل ببندند.
زنی که حق تحصیل ندارد، در حقیقت از حق ساختن آینده محروم شده است. زنی که حق کار ندارد، از استقلال اقتصادی محروم میشود. زنی که حق حضور در جامعه ندارد، به حاشیه رانده میشود.
من معتقدم آنچه در افغانستان جریان دارد باید بهعنوان آپارتاید جنسیتی و جنایت علیه کرامت انسانی زنان مورد بررسی و پیگرد جدی قرار گیرد.
هیچ فرهنگ و سنتی نمیتواند توجیهکنندهٔ سلب حقوق اساسی انسانها باشد.
۳. فقر، بیکاری و بحران اقتصادی چه نقشی در افزایش خشونت خانوادگی، ازدواج اجباری و ازدواج کودکان دارد؟
فقر یکی از عوامل تشدیدکنندهٔ خشونت است. اما نباید فراموش کنیم که فقر در افغانستان فقط یک بحران اقتصادی نیست؛ نتیجهٔ مجموعهای از سیاستهای سرکوبگرانه و محرومیتهای ساختاری نیز هست.
وقتی زنان از حق کار محروم میشوند، خانوادهها منبع مهمی از درآمد و استقلال خود را از دست میدهند. وقتی دختران از آموزش محروم میشوند، وابستگی اقتصادی و اجتماعی آنان افزایش مییابد.
در چنین شرایطی، برخی خانوادهها از سر ناچاری یا تحت فشارهای اجتماعی دختران خود را مجبور به ازدواج زودهنگام میکنند. گاهی ازدواج کودک به ابزاری برای فرار از فقر تبدیل میشود.
اما باید صریح بگویم که هیچ فقر و بحرانی نمیتواند ازدواج اجباری و فروش آیندهٔ یک دختر را توجیه کند.
دختران افغانستان نباید بهای بحران سیاسی و اقتصادی کشور را با قربانیشدن زندگی و آیندهٔ خود بپردازند.
۴. زنان قربانی خشونت در شرایط کنونی چگونه میتوانند به عدالت و حمایت دسترسی پیدا کنند؟
واقعیت تلخ این است که در شرایط کنونی افغانستان، دسترسی زنان به عدالت بهشدت محدود شده است.
نهادهایی که باید از زنان حمایت کنند، یا از میان رفتهاند یا تحت کنترل ساختاری قرار گرفتهاند که خود ناقض حقوق زنان است. بسیاری از زنان حتا جرئت شکایت از خشونت را ندارند؛ زیرا میدانند ممکن است بهجای حمایت با تهدید و تحقیر و مجازات روبهرو شوند.
در چنین شرایطی، ایجاد شبکههای امن حمایتی در داخل و خارج از افغانستان اهمیت حیاتی دارد.
سازمانهای حقوق بشری باید راههای امن برای ثبت و مستندسازی موارد خشونت فراهم کنند. باید از زنان آسیبدیده حمایت حقوقی و روانی و اقتصادی صورت گیرد.
همچنین باید سازوکارهای مستقل بینالمللی برای پیگیری پروندههای زنان افغانستان ایجاد شود.
عدالت نباید به مرزهای جغرافیایی وابسته باشد. زنی که در افغانستان قربانی خشونت شده است نیز حق دارد به عدالت دسترسی داشته باشد.
۵. جامعهٔ جهانی و سازمانهای بینالمللی در برابر خشونت و نقض حقوق زنان افغانستان چه مسئولیتی دارند؟
جامعهٔ جهانی نمیتواند با صدور بیانیههای تکراری و ابراز نگرانی، مسئولیت خود را انجامشده تلقی کند.
امروز پرسش اساسی این است که وقتی زنان افغانستان از ابتداییترین حقوق انسانی خود محروم شدهاند، چرا واکنش جامعهٔ جهانی هنوز متناسب با ابعاد این فاجعه نیست؟
ما از سازمان ملل و دولتهای جهان انتظار اقدام عملی داریم، نه صرفاً محکومیت لفظی.
جامعهٔ جهانی باید به سیاست عادیسازی روابط با طالبان پایان دهد. نباید به بهانهٔ تعامل سیاسی و ملاحظات دیپلماتیک از کنار سرکوب زنان عبور کند.
باید سازوکارهای پاسخگویی و پیگرد حقوقی تقویت شود، مستندسازی جنایتها ادامه یابد و عاملان نقض حقوق زنان در برابر عدالت قرار گیرند.
همچنین باید از زنان مدافع حقوق بشر و جنبشهای مستقل زنان افغانستان حمایت سیاسی و مالی و امنیتی صورت گیرد.
من تأکید میکنم که حقوق زنان نباید قربانی معاملههای سیاسی شود.
سکوت در برابر ظلم بیطرفی نیست؛ این سکوت در عمل به تقویت ساختار سرکوب کمک میکند.
۶. زنان مدافع حقوق بشر و فعالان زن خود با چه تهدیدها و محدودیتهایی روبهرو هستند؟
زنان مدافع حقوق بشر در افغانستان با تهدیدهای چندلایه روبهرو هستند؛ از تهدید و بازداشت و شکنجه گرفته تا فشارهای روانی و اقتصادی و محدودیتهای شدید اجتماعی.
بسیاری از زنان فعال مجبور به ترک خانه و کشور خود شدهاند. برخی در داخل افغانستان با هویت پنهان و در شرایط بسیار دشوار به فعالیت ادامه میدهند.
من بهعنوان زنی که سالها در مسیر مبارزه برای حقوق زنان مسئولیت گرفتهام و هزینهٔ این مبارزه را با بازداشت و زندان و تهدید پرداختهام، بهخوبی میدانم که دفاع از حقوق زنان در افغانستان چه بهای سنگینی دارد.
اما آنچه برای من دردناکتر است، تلاش برای خاموشکردن صدای زنانی است که هنوز ایستادهاند.
فعالان زن فقط به امنیت شخصی نیاز ندارند؛ آنها به حمایت واقعی و بهرسمیتشناختن استقلال و صدای سیاسی خود نیاز دارند.
نباید اجازه داد که زنان افغانستان از قربانیان خاموش به چهرههای فراموششدهٔ بحران تبدیل شوند.
۷. آیا خطر عادیشدن خشونت و محرومیت زنان در جامعهٔ افغانستان وجود دارد؟ پیامدهای این وضعیت برای نسل آینده چه خواهد بود؟
بله. به باور من، عادیشدن خشونت یکی از خطرناکترین پیامدهای وضعیت کنونی است.
وقتی یک دختر چندین سال از مکتب دور نگه داشته میشود و جهان فقط به انتشار بیانیه اکتفا میکند، این خطر وجود دارد که محرومیت به بخشی از زندگی عادی جامعه تبدیل شود.
وقتی یک نسل بدون آموزش و بدون آزادی و بدون حق انتخاب بزرگ میشود، پیامدهای آن فقط متوجه زنان امروز نیست؛ آیندهٔ یک کشور را نابود میکند.
جامعهای که نیمی از جمعیت خود را حذف کند، نمیتواند به توسعه و عدالت و صلح واقعی دست یابد.
ما با خطر شکلگیری نسلی روبهرو هستیم که فرصت رشد علمی و استقلال اقتصادی و مشارکت در ساختن جامعه را از دست داده است.
اما یک نکته را باید روشن کنیم: زنان افغانستان به محرومیت عادت نکردهاند. سکوت اجباری به معنای رضایت نیست. محدودیت به معنای تسلیمشدن نیست.
مقاومت زنان افغانستان همچنان زنده است.
۸. برای جلوگیری از خشونت علیه زنان، چه اقدامات عملی باید در اولویت قرار گیرد؟
نخست باید به سیاست حذف زنان پایان داده شود. بدون بازگشت حق آموزش و کار و آزادی و مشارکت اجتماعی زنان، نمیتوان از مبارزهٔ واقعی با خشونت سخن گفت.
دوم، باید آپارتاید جنسیتی بهعنوان یک واقعیت حقوقی و سیاسی جدی پیگیری شود و عاملان آن پاسخگو باشند.
سوم، باید برای زنان قربانی خشونت پناهگاههای امن و خدمات حقوقی و روانی و اقتصادی فراهم شود.
چهارم، باید از جنبشهای مستقل زنان افغانستان حمایت شود. زنانی که در خط مقدم مبارزه هستند، نباید تنها گذاشته شوند.
پنجم، باید صدای زنان داخل افغانستان در تمام تصمیمگیریهای سیاسی و بینالمللی شنیده شود.
من معتقدم هیچ برنامهای برای افغانستان بدون حضور و مشارکت واقعی زنان، مشروعیت و آیندهٔ پایدار نخواهد داشت.
۹. نقش خانواده، رسانهها، نهادهای مدنی و جامعه در تغییر نگرشهای خشونتآمیز چیست؟
خشونت علیه زنان تنها با تغییر قوانین متوقف نمیشود؛ تغییر نگرشهای اجتماعی نیز ضروری است.
خانواده نخستین محیط شکلگیری شخصیت انسان است. اگر دختر و پسر از کودکی با این باور بزرگ شوند که زن و مرد از نظر کرامت و حقوق انسانی برابر هستند، بسیاری از زمینههای خشونت در آینده کاهش مییابد.
رسانهها باید بهجای بازتاب کلیشههای زنستیزانه، صدای زنان را مستقل و بدون سانسور منعکس کنند.
نهادهای مدنی باید در برابر تبعیض و خشونت موضع روشن داشته باشند، نه اینکه در برابر نقض حقوق زنان به ملاحظات سیاسی و اجتماعی پناه ببرند.
همچنین جامعه باید بپذیرد که دفاع از حقوق زنان، مخالفت با خانواده یا فرهنگ نیست؛ بلکه دفاع از کرامت انسانی و عدالت است.
ما به جامعهای نیاز داریم که در آن زن به دلیل زنبودنش مجازات نشود و دختر بهخاطر خواستن آموزش و آزادی احساس گناه نکند.
۱۰. پیام شما به زنان و دختران افغانستان و همچنین جامعهٔ جهانی در روز جهانی محو خشونت علیه زنان چیست؟
پیام من به زنان و دختران افغانستان این است:
شما مقصر محرومیتهایی که بر شما تحمیل شده نیستید. شما حق دارید بخوانید و بیاموزید و کار کنید و انتخاب کنید و آزادانه زندگی کنید.
اجازه ندهید ظلمی که بر شما تحمیل شده، هویت شما را تعریف کند. شما فقط قربانی این وضعیت نیستید؛ شما صاحبان حق و اراده و آیندهٔ افغانستان هستید.
به زنان مبارزی که در داخل افغانستان با وجود تمام تهدیدها هنوز ایستادهاند میگویم که صدای شما شنیده میشود و مبارزهٔ شما فراموش نخواهد شد.
و پیام من به جامعهٔ جهانی این است:
زنان افغانستان دیگر به همدردیهای تشریفاتی و بیانیههای تکراری نیاز ندارند؛ آنها به عدالت و حمایت و اقدام عملی نیاز دارند.
۲۵ نوامبر فقط یک روز برای یادآوری خشونت نیست؛ روزی برای پاسخخواستن از تمام کسانی است که در برابر این خشونت مسئولیت دارند.
جهان نباید منتظر بماند تا یک نسل دیگر از دختران افغانستان قربانی تبعیض و محرومیت شود.
ما خواهان نجات زنان نیستیم؛ ما خواهان بهرسمیتشناختن حقوق و آزادی و حق تعیین سرنوشت آنان هستیم.
من بهعنوان یک زن مدافع حقوق بشر باور دارم که مبارزه برای آزادی زنان افغانستان فقط مبارزهٔ زنان نیست؛ مبارزه برای انسانیت و عدالت و آیندهٔ یک جامعه است.
زنان افغانستان شکست نخوردهاند؛ آنها از حقوق خود محروم شدهاند. این دو را نباید با هم اشتباه گرفت.
و تا زمانی که یک دختر در افغانستان از حق آموزش محروم است، مبارزهٔ ما پایان نخواهد یافت.
نظرات (0)